جایگاه لیسنینگ در کتاب‌ های زبان انگلیسی دبیرستان + مهم ترین اشکالات

جایگاه لیسنینگ در کتاب‌ های زبان انگلیسی دبیرستان به همراه مهم ترین اشکالات و ایراداتش را در ادامه این بخش از سایت آموزش زبان نجفی بررسی می کنیم با ما همراه باشید.

جایگاه لیسنینگ در کتاب‌ های زبان انگلیسی دبیرستان

در رویکردهای جدید آموزش زبان، مهارت شنیداری یکی از چهار مهارت اصلی زبان (Listening، Speaking، Reading و Writing) محسوب می‌شود و حتی برخی متخصصان آن را پایه‌ای‌ترین مهارت می‌دانند؛ زیرا فراگیران معمولاً پیش از توانایی تولید زبان، آن را می‌شنوند و درک می‌کنند. به همین دلیل، در بسیاری از نظام‌های آموزشی تلاش شده است تمرین‌های شنیداری در برنامهٔ درسی گنجانده شود.

در ایران نیز با اصلاح کتاب‌های درسی و طراحی مجموعه‌هایی مانند Prospect و Vision که زیر نظر Ministry of Education of Iran تدوین شده‌اند، بخش‌های شنیداری به‌صورت رسمی وارد کتاب‌های زبان انگلیسی دبیرستان شدند. این بخش‌ها معمولاً شامل فایل‌های صوتی همراه کتاب، تمرین‌های درک مطلب شنیداری، گفت‌وگوها و فعالیت‌هایی برای تشخیص اطلاعات اصلی یا جزئی هستند.

با این حال، صرف وجود این بخش‌ها به معنای اثربخشی واقعی آن‌ها نیست. بسیاری از معلمان و پژوهشگران حوزهٔ آموزش زبان معتقدند که طراحی و اجرای این بخش‌ها با مشکلاتی همراه است که مانع از تحقق اهداف آموزشی می‌شود.

مهم‌ترین ایرادات و اشکالات لیسنینگ در کتاب‌ های دبیرستان

۱. محدود بودن حجم و تنوع تمرین‌های شنیداری

یکی از مهم‌ترین نقدها، کم بودن حجم فعالیت‌های شنیداری نسبت به سایر مهارت‌هاست. در بسیاری از کتاب‌ها، تمرین‌های شنیداری به چند فعالیت محدود در هر درس خلاصه می‌شوند و فرصت کافی برای مواجههٔ مکرر با زبان واقعی فراهم نمی‌شود.

در یادگیری مهارت شنیداری، تکرار و تنوع نقش بسیار مهمی دارند. زبان‌آموز باید با لهجه‌ها، سرعت‌های گفتار، موقعیت‌های ارتباطی و سبک‌های مختلف صحبت کردن روبه‌رو شود. اما در کتاب‌های دبیرستان معمولاً فایل‌های صوتی بسیار کنترل‌شده، کوتاه و محدود هستند و تنوع طبیعی زبان در آن‌ها دیده نمی‌شود.

۲. مصنوعی بودن محتوای صوتی

بسیاری از فایل‌های شنیداری حالت «آموزشی مصنوعی» دارند؛ یعنی جملات بیش از حد واضح، آهسته و با ساختارهای ساده بیان می‌شوند. گرچه این موضوع در مراحل ابتدایی یادگیری مفید است، اما اگر ادامه یابد باعث می‌شود دانش‌آموزان در مواجهه با گفتار واقعی (مانند فیلم، مکالمهٔ طبیعی یا پادکست) دچار مشکل شوند.

در واقع، زبان واقعی اغلب شامل مکث‌ها، کاهش صداها، پیوستگی کلمات، تغییر آهنگ گفتار و حتی خطاهای طبیعی است؛ اما بیشتر متون شنیداری کتاب‌های درسی فاقد این ویژگی‌ها هستند.

۳. نبود پیوند مؤثر بین شنیدن و صحبت کردن

در آموزش زبان، شنیدن و صحبت کردن دو مهارت مکمل یکدیگرند. شنیدن باید به تولید زبان منجر شود؛ یعنی دانش‌آموز پس از شنیدن، فرصت تمرین گفتار داشته باشد. با این حال، در بسیاری از کتاب‌های دبیرستان، تمرین‌های شنیداری صرفا به پاسخ دادن به چند سؤال محدود می‌شود و فعالیت‌های تعاملی پس از شنیدن کم‌رنگ است.

در نتیجه، مهارت شنیداری به‌عنوان یک فعالیت منفعل باقی می‌ماند و به شکل‌گیری مهارت ارتباطی واقعی کمک چندانی نمی‌کند.

۴. نبود آموزش راهبردهای شنیداری

در آموزش حرفه‌ای مهارت شنیداری، به زبان‌آموز راهبردهایی آموزش داده می‌شود؛ مانند:

• پیش‌بینی محتوا قبل از شنیدن

• تمرکز بر کلمات کلیدی

• تشخیص اطلاعات اصلی و فرعی

• حدس معنی واژگان از بافت

• مدیریت عدم فهم کامل متن

اما در بسیاری از کتاب‌های دبیرستان، دانش‌آموز فقط موظف است فایل را گوش دهد و پاسخ سؤال را پیدا کند، بدون آنکه آموزش ببیند چگونه گوش دهد. این موضوع باعث می‌شود یادگیری سطحی باقی بماند و فراگیران در موقعیت‌های واقعی ناتوان باشند.

۵. مشکلات اجرایی در کلاس درس

حتی اگر محتوای کتاب مناسب باشد، اجرای صحیح آن در کلاس اهمیت زیادی دارد. در بسیاری از مدارس، مشکلات زیر مانع اجرای مؤثر تمرین‌های شنیداری می‌شود:

• نبود تجهیزات صوتی مناسب

• کیفیت پایین فایل‌های پخش‌شده

• زمان محدود کلاس

• تعداد زیاد دانش‌آموزان

• تفاوت سطح زبان‌آموزان

در چنین شرایطی، معلم گاهی مجبور می‌شود بخش شنیداری را حذف یا بسیار سریع اجرا کند، که این امر اثربخشی آن را کاهش می‌دهد.

۶. ارزیابی نامناسب مهارت شنیداری

در نظام‌های آموزشی مبتنی بر آزمون، آنچه سنجیده می‌شود اهمیت بیشتری می‌یابد. اگر مهارت شنیداری سهم کمی در ارزشیابی داشته باشد، دانش‌آموزان و حتی معلمان انگیزهٔ کمتری برای تمرکز بر آن خواهند داشت.

در بسیاری از مدارس، امتحانات پایانی بیشتر بر خواندن و نوشتن متمرکزند و مهارت شنیداری یا اصلاً سنجیده نمی‌شود یا سهم اندکی دارد. این مسئله باعث می‌شود تمرین‌های شنیداری به‌عنوان فعالیتی فرعی تلقی شوند.

بیشتر بخوانید: کلاس زبان اسپیکینگ برای بزرگسالان توسط استاد نجفی

۷. عدم استفاده از فناوری‌های نوین

امروزه منابع شنیداری بسیار متنوعی وجود دارد: پادکست‌ها، ویدئوهای آموزشی، مکالمه‌های واقعی، اپلیکیشن‌های تعاملی و غیره. اما محتوای شنیداری کتاب‌های دبیرستان معمولاً محدود به چند فایل صوتی ثابت است.

عدم استفاده از فناوری‌های نوین باعث می‌شود تجربهٔ شنیداری دانش‌آموزان محدود و یکنواخت باشد، در حالی که محیط واقعی زبان بسیار پویا و متنوع است.

۸. فاصله با نیازهای واقعی زبان‌آموزان

یکی از اصول مهم طراحی آموزشی، توجه به نیازهای واقعی یادگیرندگان است. دانش‌آموزان امروز ممکن است بخواهند فیلم ببینند، موسیقی گوش دهند، با افراد خارجی ارتباط برقرار کنند یا در آینده در محیط‌های بین‌المللی تحصیل کنند.

اما بسیاری از متون شنیداری کتاب‌های درسی بیشتر بر موقعیت‌های ساده و روزمرهٔ بسیار محدود تمرکز دارند و کمتر به موقعیت‌های واقعی و کاربردی می‌پردازند. این موضوع باعث کاهش انگیزه و احساس کاربردی نبودن یادگیری می‌شود.

پیامدهای این کاستی‌ ها

وجود این مشکلات می‌تواند پیامدهای مهمی داشته باشد:

• ضعف در درک گفتار طبیعی انگلیسی

• کاهش اعتمادبه‌نفس در ارتباط شفاهی

• وابستگی بیش از حد به متن نوشتاری

• فاصله بین آموزش مدرسه و کاربرد واقعی زبان

• کاهش انگیزه برای یادگیری زبان

در نتیجه، بسیاری از دانش‌آموزان پس از سال‌ها مطالعهٔ زبان در مدرسه، در فهم مکالمهٔ واقعی با مشکل مواجه‌اند.

پیشنهادهایی برای بهبود آموزش شنیداری

برای ارتقای کیفیت آموزش لیسنینگ در کتاب‌ های دبیرستان می‌توان اقدامات زیر را در نظر گرفت:

1. افزایش تنوع و حجم متون شنیداری

2. استفاده از گفتار طبیعی با سرعت واقعی

3. طراحی فعالیت‌های تعاملی پس از شنیدن

4. آموزش راهبردهای شنیداری به‌صورت صریح

5. بهبود امکانات صوتی در مدارس

6. گنجاندن ارزیابی جدی مهارت شنیداری در آزمون‌ها

7. استفاده از منابع دیجیتال و چندرسانه‌ای

8. طراحی محتوا بر اساس نیازهای واقعی زبان‌آموزان

جمع‌ بندی

در مجموع می‌توان گفت که در کتاب‌های زبان انگلیسی دبیرستان، مهارت شنیداری به‌طور رسمی مورد توجه قرار گرفته‌ و در قالب تمرین‌ها و فایل‌های صوتی ارائه می‌شود.

این موضوع نشان‌دهندهٔ حرکت نظام آموزشی به سوی رویکردهای نوین، ارتباطی و مهارت‌محور در آموزش زبان است.

رویکردی که تلاش می‌کند زبان را نه صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از قواعد، بلکه به‌عنوان ابزار واقعی ارتباط معرفی کند. با این حال، چالش‌هایی مانند محدود بودن حجم تمرین‌ها، مصنوعی بودن محتوای شنیداری، ضعف در پیوند با مهارت گفتاری، مشکلات اجرایی در کلاس‌های درس و ارزیابی ناکافی باعث شده است که این بخش نتواند نقش خود را به‌طور کامل و مؤثر در تقویت توانایی ارتباطی دانش‌آموزان ایفا کند.

از این‌رو، اگر هدف نظام آموزشی تربیت زبان‌آموزانی توانمند و آماده برای ارتباط در موقعیت‌های واقعی باشد، لازم است مهارت شنیداری نه‌تنها در کتاب‌های درسی، بلکه در شیوهٔ تدریس، طراحی فعالیت‌های کلاسی، نوع ارزشیابی و حتی فضای یادگیری مدارس به‌صورت جدی و هدفمند تقویت شود.

آموزش مؤثر شنیدن نیازمند تمرین مداوم، مواجهه با زبان طبیعی، بازخورد مستمر و استفاده از منابع متنوع آموزشی است.

امری که گاه در چارچوب محدود برنامه‌های رسمی آموزشی به‌طور کامل تحقق نمی‌یابد.

به همین دلیل، بسیاری از زبان‌آموزان و خانواده‌ها برای تکمیل آموزش مدرسه، به دوره‌ها و برنامه‌های آموزشی تکمیلی روی می‌ آورند.

در همین راستا، سایت آموزش زبان نجفی نیز با ارائهٔ منابع آموزشی، برنامه‌های تمرینی و مسیرهای یادگیری ساختاریافته، تلاش می‌ کند فرآیند یادگیری را از حالت محدود به کلاس درس خارج کرده و آن را به تجربه‌ای مستمر و هدفمند تبدیل کند.

چنین فضاهایی می‌توانند نقش مکمل مهمی در تقویت مهارت شنیداری ایفا کنند.

زیرا زبان‌آموز در آن‌ ها فرصت مواجههٔ بیشتر با زبان، تمرین شخصی‌ سازی‌شده و دریافت بازخورد پیوسته را به دست می‌ آ‌ورد.